„Czy jestem Niemcem? Losy przesiedleńców z Polski do Niemiec 1950–1991” – spotkanie z prof. Ryszardem Kaczmarkiem
Centrum Kultury Śląskiej zaprasza na spotkanie w ramach cyklu Niedziela w Pałacu z prof. Ryszardem Kaczmarkiem – wybitnym historykiem, badaczem dziejów Śląska, Polski i Niemiec XX wieku. Punktem wyjścia do rozmowy będzie jego najnowsza książka pt. „Czy jestem Niemcem? Przesiedleńcy z Polski do RFN i NRD w latach 1950–1991” (Wydawnictwo Literackie, Kraków 2025, ss. 495).
Książka jest opowieścią o losach przesiedleńców z Polski do RFN i NRD w latach 1950-1991. Była to migracja, która objęła prawie półtora miliona osób, wyjeżdżających przede wszystkim z Górnego Śląska, Pomorza, Warmii i Mazur. Ten exodus, trwający po okresie wysiedleń w latach 1945-1949, był koncesjonowany przez władze PRL i uzależniony od stanu stosunków polsko-zachodnioniemieckich. Największe nasilenie wyjazdów miało miejsce najpierw w okresie tzw. akcji łączenia rodzin, potem po porozumieniu uzgodnionym między I sekretarzem KC PZPR Edwardem Gierkiem i kanclerzem Helmutem Schmidtem w 1975 r., a najbardziej masowe i niekontrolowane wyjazdy nastąpiły w drugiej połowie lat 80 XX w.
Książka opowiada o losach wyjeżdżających z Polski przesiedleńców zarówno z perspektywy dyplomatycznej, jak i przez pryzmat indywidualnych losów wysiedlonych. Wykorzystano ponadto obszerne dane źródłowe z archiwów polskich i niemieckich wytworzone przez polską Służbę Bezpieczeństwa, niemieckie rządy krajowe i Niemiecki Czerwony Krzyż.
W pamięci zbiorowej i Polaków i Niemców dominuje postrzeganie przesiedleń po 1950 r., konsekwencji konfliktu narodowościowego, spuścizny po państwach narodowych ukształtowanych w oparciu o ideę integracji etnicznej i kulturowej. W Polsce w pierwszych powojennych latach spojrzenie na Niemców opierało się na świeżym, tragicznym doświadczeniu eksterminacji narodu polskiego. Skutkiem tej polityki było wzniesienie muru nie tylko pomiędzy Polakami a etnicznymi Niemcami, ale separacji dużej części ludności rodzimej w polskich województwach zachodnich. Dlatego dzieje przesiedleń do Niemiec nie są tylko częścią powojennej historii Niemiec i Polski. To również historia ludności rodzimej.
Książka pokazuje także dalsze losy przesiedleńców już po przybyciu do RFN i NRD. Z badań wynika, że ukształtowało się kilka modeli akulturacji późnych przesiedleńców w Niemczech. W najbardziej radykalnym wariancie nastąpiło drastyczne ograniczenie ich kontaktów z Polską.
Spotkanie będzie okazją do rozmowy o pytaniach, które wciąż powracają: czy tożsamość można „przesiedlić”? jak pamięć historyczna oddziałuje na życie kolejnych pokoleń? i czy historia przesiedleńców to wciąż nasza współczesność?
Ryszard Kaczmarek – historyk, profesor zw., dr hab., pracownik Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach oraz Instytutu Badań Regionalnych Biblioteki Śląskiej w Katowicach.
Główne zainteresowania badawcze: historia Polski XX wieku, historia Niemiec XIX–XX wieku, historia Śląska. Autor wielu publikacji, między innymi: Pod rządami gauleiterów (UŚ, Katowice 1998); Górny Śląsk podczas II wojny światowej (UŚ, Katowice 2006); Polacy w Wehrmachcie (WL, Kraków 2010; wydanie niemieckie: De Gruyter, Oldenburg 2017); Historia Polski 1914–1989 (PWN, Warszawa 2010); Polacy w armii kajzera (WL, Kraków 2014; wydanie angielskie: Peter Lang, Bern 2020); Powstania śląskie 1919–1920–1921. Nieznana wojna polsko-niemiecka (WL, Kraków 2019). Współredaktor syntezy historii Górnego Śląska: Historia Górnego Śląska, red. J. Bahlcke, D. Gawrecki, R. Kaczmarek (Gliwice 2011; wyd. niem.: De Gruyter, Oldenburg 2015).
Rozmowę prowadzić będzie Krystian Węgrzynek – dr nauk hum. w zakresie literaturoznawstwa; regionalista, publicysta, nauczyciel. Pracuje w Instytucie Badań Regionalnych Biblioteki Śląskiej. Od 2023 jest redaktorem naczelnym rocznika „Zaranie Śląskie”. Współpracuje z Wydziałem Humanistycznym Uniwersytetu Śląskiego. Zajmuje się kulturą i historią Górnego Śląska.
Od godziny 15:00 czynna będzie Pałacowa Kawiarenka – zapraszamy do wcześniejszego przybycia i spędzenia czasu w wyjątkowej atmosferze Pałacu.
Po spotkaniu będzie możliwość zakupu książki i uzyskania autografu autora.
Prosimy o rezerwację miejsc pod numerem telefonu: 505 802 207.
PATRONAT MEDIALNY
